Bakken met SDE++-subsidie werden vorig jaar aangevraagd voor grootschalige e-boilers. Ruim 1,5 miljard euro voor 15 projecten met een gemiddelde vermogen van 27 MW. Dat betekent dus 100 miljoen per project. Gebruiks- en installatiegemak en lage aanschafkosten zijn vaak reden om over te gaan tot aanschaf, terwijl een duurzamer optie, de warmtepomp, soms ook zou kunnen. Als het aankomt op vermeden CO2-uitstoot, zou die techniek de voorkeur moeten hebben.
'Warmtepomp eerste optie'
“Het gebruik van een e-boiler als warmtebron voor een warmtenet zou niet een eerste optie moeten zijn”, stelt Frank Agterberg van Vereniging Warmtepompen. “Pas als een grote warmtepomp met een lage-temperatuur bron als optie wegvalt, en als er grote hoeveelheden duurzame elektriciteit beschikbaar zijn, zou een e-boiler kunnen worden overwogen, omdat die dan weer klimaatvriendelijker is dan een fossiele primaire energiebron.”
Geothermie Nederland laat bij monde van Hans Bolscher weten dat je bij geothermie voor elke kWh elektrische pompenergie al snel tien of meer kWh duurzame warmte kunt produceren. Een e-boiler kan voor één kWh elektrisch ten hoogste één kWh warmte produceren. “Die cijfers liegen er niet om”, aldus Bolscher, die overigens benadrukt dat we in de energietransitie geen enkele technologie kunnen laten liggen. “We hebben alles nodig, echt alles. Dus ook e-boilers. Een e-boiler creëert geen duurzame energie; hij slaat slechts energie op. Dat kan soms erg nuttig zijn.”
'Overtollig' bestaat niet
Hoewel beide brancheverenigingen dus geen tegenstander zijn van de e-boiler, wordt de techniek vaak in de markt gezet met onjuiste argumenten, zo stellen ze. Eén zo’n argument: de e-boiler is een goede manier om ‘overtollige’ groene elektriciteit nuttig aan te wenden. Agterberg: “Maar ’overtollige’ energie bestaat niet. Enkel op een bepaald moment is er een overschot, maar dat is nog geen reden om dit met een rendement (COP) van 1 in te zetten in plaats van 4 of meer met een warmtepomp. Meestal is ook beter als je de elektriciteit in bijvoorbeeld batterijen opslaat voor later gebruik.” Ook Bolscher bestrijdt het frame van ‘overtollige’ elektriciteit. “Het is niet zo dat er voldoende elektriciteit beschikbaar is. We moeten echt proberen efficiënter met de beschikbare energie om te springen.”
Groene stroom gegarandeerd?
Bij de SDE++-subsidie gaat men ervanuit dat de e-boiler alleen draait op momenten dat duurzame bronnen zoals wind en zon het leeuwendeel uitmaken in de elektriciteitsmix. Ook bij beoordeling van warmtenetten in de NTA8800 mag men in gelijkwaardigheidsverklaringen e-boilers relatief goed beoordelen omdat deze gegarandeerd op groene stroom zouden draaien. Maar klopt die veronderstelling? “Dit is een principieel punt”, zegt Agterberg. “Want is die groene stroom te allen tijde gegarandeerd? Zeker naar de toekomst toe als er bijvoorbeeld steeds meer elektrische auto's en dus laadpalen bijkomen in de wijk. Hoe wordt dan die garantie vormgegeven?”
De CO2-besparing van warmtepompgedreven systemen is per kW warmtevermogen nu al 1,5 keer hoger dan die van e-boilers (in de berekeningen van het PBL). Maar als die elektriciteitsmix in werkelijkheid grijzer blijkt te zijn, dan pakt die vergelijking nog gunstiger uit voor de warmtepomp. Bolscher: “Een e-boiler heeft eigenlijk een dubbele subsidie – want alle groene stroom waar die op moet draaien is ook al met SDE gesubsidieerd – waardoor de maatschappelijke kosten relatief hoog zijn. Je zou deze techniek dus het best alleen daar inzetten waar andere oplossingen tekort schieten, bijvoorbeeld in sommige gevallen in de industrie.”
Hoge temperaturen
Nog een misverstand: warmtepompen zouden geen hoge temperaturen kunnen leveren. Dat is niet het geval. Wel degelijk kunnen warmtepompen tegenwoordig warmte leveren die geschikt is voor hoogtemperatuur stadwarmtenetten. In de range van 75 tot 90 graden kunnen moderne warmtepompen prima worden ingezet, met behoud van efficiëntie, al daalt die naarmate de temperatuursprong groter wordt wel degelijk. Zelfs temperaturen van ruim boven de 100 graden zijn al mogelijk.
Een voorbeeld van een dergelijk warmtenet is een woonwijk in het Amsterdamse Oud-West, waar een drietal warmtepompen het water uit de naastgelegen gracht gaat opwerken tot 70 graden (met behulp van een natuurlijk koudemiddel), waarna dat warme water gebruikt kan worden voor de verwarming van de ongeveer duizend aangesloten woningen en bedrijfjes en ook voor het verwarmen van het tapwater. “Een mooi project met een opgesteld vermogen van 5,5 MW”, zegt Hendrik Wielink, van het bedrijf Dutek, dat de warmtepompen levert aan installatiebedrijf Roodenburg “Wij ondervonden in dit project geen concurrentie van aanbieders van e-boilers. Een installatie als deze heeft over een looptijd van dertig jaar de beste business case.”
Mogelijk als hybride
Wielink haalt zijn wenkbrauwen op bij projecten waar de e-boiler als hoofdverwarmer wordt ingezet. Maar in de meeste gevallen is de e-boiler een add-on die ingezet wordt als de prijzen laag zijn en er bijvoorbeeld veel zonnestroom aanwezig is. “Dan kan de e-boiler prima als hybride, in combinatie met een warmtepomp en als je het slim inregelt kan dat zonder extra verzwaring van de elektrische aansluiting.”
Duurzame warmte én koude
Een laatste punt, dat komt vanuit Vereniging Warmtepompen, gaat over het idee van wat een toekomstbestendig warmtenet eigenlijk zou moeten zijn. Agterberg: “Toekomstige warmtenetten zouden naar lagere-temperatuur-distributie moeten gaan, waarbij een omgevingswarmtebron met centrale of decentrale warmtepomp energetisch en qua elektriciteitsnetbelasting de voorkeur heeft.” Komt bij dat in dergelijke moderne warmtenetten vaak ook koude geleverd wordt. “Met warmtepompen in plaats van e-boilers maak je dan dubbel winst omdat 1 kWh elektrisch niet alleen 5 kWh aan warmte oplevert, maar ook 4 kWh aan koude: een zeer hoog seizoensrendement op die elektriciteit.”
