R134a is jarenlang de standaard geweest voor koudemiddel in airconditioningsystemen van auto’s. Dat komt, omdat de temperatuur en druk waarbij het gas condenseert ideaal zijn voor de werking van een airconditioningsysteem.

Bij 25 °C is er slechts een druk van 6,6 bar nodig om het te condenseren. Helaas heeft R134a ook slechte eigenschappen: het draagt bij aan de opwarming van de aarde. CO2 doet dat ook, R134a doet dit 1430 maal zo sterk als CO2.

Vandaar dat men zegt dat R134a een ‘Global Warming Potential’ van 1430 heeft. Het duurt bovendien 15 jaar voordat R134a in de atmosfeer is afgebroken.

CO2 of R1234yf

Sinds 31 december 2012 krijgen nieuwe auto’s in de EU geen typegoedkeuring meer als de airco is gevuld met R134a. Als vervanging kozen de meeste autofabrikanten voor 2,3,3,3 tetrafluoro-propeen, beter bekend als R1234yf. Dit heeft een GWP van vier. Dat is verwaarloosbaar in vergelijking met R134a.

Dat fabrikanten voor R1234yf kiezen, komt omdat de eigenschappen dicht bij die van R134a liggen: bij 21 °C heeft het 6,1 bar nodig om te condenseren. Het aircosysteem kan dus vrijwel ongewijzigd blijven.

R1234yf ontbrandt echter spontaan bij een temperatuur van 405 °Celsius. Die temperatuur komt onder de motorkap voor en dat betekent dat er bij een lekkage brand zou kunnen ontstaan.

CO2 vraagt kostbare installatie

Enkele fabrikanten kozen daarom voor CO2, dat als koudemiddel R744 genoemd wordt. Dat heeft bij 14 °Celsius 50 bar nodig om te condenseren. Dat is een veel hogere druk dan bij R134a en R1234yf en dat betekent dat er een andere aircocompressor nodig is, om deze drukken op te wekken.

Bovendien moeten de leidingen en andere onderdelen van de airco bestand zijn tegen deze drukken. Een ander nadeel is dat CO2 boven de 31 °Celsius een ‘superkritische stof’ is, die geen faseovergangen meer heeft. Dan werkt minder goed in een airco, omdat het koudemiddel niet meer vloeibaar wordt. En juist bij de faseovergang van vloeibaar naar gas voert een airco veel warmte-energie af.

Twee machines of één dubbele?

De meeste auto’s van na 2012 zijn dus gevuld met R1234yf, oudere auto’s met R134a. Nu zijn nieuwe auto’s vaak de eerste paar jaar bij de merkdealer in onderhoud, maar inmiddels komen auto’s met R1234yf ook steeds vaker in de werkplaatsen van universele garagebedrijven. Daar staat tegenover dat de werkplaats ook nog jarenlang auto’s met R134a mag verwelkomen, aangezien auto’s gemiddeld 20 jaar oud worden.

Voor de garagist is dus de vraag: schaf ik een tweede aircomachine aan, zodat ik beide systemen kan onderhouden, of vervang ik mijn machine door een aircovulstation dat beide systemen aankan.

Dat hangt natuurlijk enerzijds af van de leeftijd van de ‘oude’ machine. Als die toch aan vervanging toe is, kan het handiger zijn om gelijk voor een ‘dual-purpose’-machine te gaan. Maar als het garagebedrijf groot is en veel doorgangen heeft, kan het ook nuttig zijn om twee aparte machines te hebben, die parallel kunnen worden gebruikt.

Formeergas

Explora heeft een zestal aircomachines van het Italiaanse Texa in het assortiment. De 760R, de 720R en 712R kunnen zodanig worden geconfigureerd dat ze ofwel met R134a kunnen werken, ofwel met R1234yf. Eventueel kunnen ze naderhand met een retrofit kit nog worden omgebouwd.

De 707R is specifiek bedoeld voor R1234yf, terwijl de 744 CO2 is bedoel voor kooldioxide-systemen. Voor alle apparaten geldt dat ze optioneel zijn uit te rusten met een formeergasflesbeugel: aan de zijkant van het apparaat wordt een beugel aangebracht voor een fles formeergas, dat voor 95 procent uit stikstof en 5 procent uit waterstof bestaat. De fles is verbonden met het apparaat, via de reeds aangesloten slangen vult het apparaat de airco desgewenst met formeergas.

Liever niet met UV

Met een lekdetector die geschikt is voor formeergas kan vervolgens het lek worden opgespoord. Deze methode verdient de voorkeur boven lekzoeken met UV. “Het toevoegen van fluor dye (UV) is een handige methode, maar de fluor dye wordt pas zichtbaar bij een werkend aircosysteem, gevuld met koudemiddel. De kans is groot dat het kostbare koudemiddel bij de vervolgafspraak om UV-sporen te controleren alweer is verdwenen”, zegt Explora.

Texa 780R Bi-Gas

Wie voor een dual-purpose machine gaat, komt bij Texa terecht op de 780R Bi-Gas. Volgens Explora is dit het enige duo-apparaat dat door Mercedes-Benz is goedgekeurd voor gebruik door de dealers en erkende servicepunten, met behoud van fabrieksgarantie op de airco.

De machine heeft twee voorraadtanks met koudemiddel (R134a en R1234yf), die boven elkaar zijn geplaatst, waardoor de machine niet breder is dan een enkele machine. De tanks hebben beide een inhoud van 12 kg, terwijl apparaten voor één gas een tank hebben van 10, 12 of 20 kilo.

Altijd schoon gas

De machine is voorzien van een hellingshoeksensor die waarschuwt als de machine niet waterpas staat, omdat scheefstand de meting van de weegschalen, die de retour- en vulhoeveelheid van het koudemiddel meten, beïnvloedt.

Aan de rechterkant van het apparaat zijn vier aansluitnippels bevestigd, twee voor R134a en twee voor R1234yf. Deze worden aan de vulslangen bevestigd, die bij een wissel in 4 minuten worden gespoeld om de airconditioning van puur en schoon gas te voorzien.

Automatisch programma

De bediening van de Texa 780R Bi-Gas is eenvoudig en menugestuurd: eerst voer je het model auto in. Als er wordt geschakeld van het ene naar het andere koudemiddel, reinigt het apparaat zichzelf intern, zodat geen vermenging plaatsvindt. Dat duurt 3 minuten. Daarna verloopt het proces volautomatisch, tenzij je voor het handmatige programma kiest.

Na het aansluiten van de juiste slangen op het aircocircuit van de auto begint het programma. Na controle van de druk en controle op eventuele lekken in het aircosysteem bestaat dit uit leeghalen, vacumeren, airco-olie bijvullen, facultatief toevoegen van fluor dye (UV) en daarna het systeem afvullen met koudemiddel. Bij een lekvrij systeem gebeurt dat allemaal volautomatisch.

Compressorolie

Bij de Texa 780R Bi-gas wordt ook de compressor-olie automatisch bijgevuld. Bij het legen van het systeem komt namelijk altijd wat olie mee. De olie-afscheider verwijdert dit uit het koudemiddel, dat na filtering wordt teruggevoerd naar de voorraadtank van het apparaat.

De olie vloeit terug naar een oliefles achterop het apparaat. Dit wordt gewogen en de juiste hoeveelheid van de juiste olie wordt (schoon) toegevoegd. Meestal zal dit PAG HD46 zijn. Indien nodig kan dit snel worden vervangen door een bakje met PAG100 of 150. Bij hybride en elektrische auto’s, waar er steeds meer van komen, wordt POE-olie gebruikt vanwege de elektrisch aangedreven compressor.

Luchtdichte flessen

De Texa 780R Bi-Gas heeft als optie een extra fles POE-olie. Daaruit wordt, na een inwendige reiniging van het apparaat, automatisch de benodigde hoeveelheid schone compressorolie bijgevuld.

Zowel de UV-toevoeging als de compressorolie wordt bewaard in hermetisch gesloten flessen, zodat er geen vocht van buitenaf in de vloeistoffen kan doordringen. De 780R detecteert automatisch welke olie er op het apparaat is aangesloten.

Nepgas

De Texa 780R Bi-Gas is voorzien van een functie die niet-condenseerbare gassen automatisch afblaast. Optioneel kan de machine worden uitgerust met een koudemiddelanalyser, die het koudemiddel in de auto beoordeelt en zo voorkomt dat vervuild gas in de machine komt.

De analyser is ook in staat om het gas in de gasflessen te controleren. Dat is nuttig, omdat de hoge prijs van R1234yf heeft geleid tot een grote markt voor namaakgas, dat de machine en het aircosysteem van de auto kan vervuilen.

Meer opties

Andere opties zijn een bluetooth adapter voor de EOBD-stekker, die ervoor zorgt dat de 780R met het motormanagement kan communiceren, en een comfort check, een apparaatje dat de afkoeling van de lucht uit de ventilatieopeningen van de auto kan meten.

Ook een flushing kit voor het spoelen van verontreinigde aircosystemen is een optie. Verder wordt de machine standaard geleverd met een thermische printer en afdekhoes. De voertuigdatabase van auto & truck staat op een SD-kaart, zodat deze gemakkelijk te updaten is. Onderhoud is eenvoudig, elke 150 kg moeten de filters worden vervangen.