De aanleiding voor de innovatieprijsvraag is glashelder: de energietransitie vraagt om een ingrijpende uitbreiding van het elektriciteitsnet. “Er moeten in Nederland tot 2030 zo’n 50.000 nieuwe transformatorhuisjes bijkomen”, aldus Maartje Brans. “En dan hebben we het nog niet over de 100.000 kilometer aan nieuwe kabels die gelegd moeten worden. Eén op de drie straten in Nederland gaat de komende jaren open.”

Dit vraagt om een radicaal andere aanpak. “We kunnen als netwerkbedrijven wel harder werken, maar het is niet genoeg. De rek is eruit. Daarom moeten we slimmer en sneller werken. En daarvoor hebben we anderen nodig.”

De drie netwerkbedrijven besloten daarom het bedrijfsleven uit te nodigen om met oplossingen te komen. “We hebben een aanbesteding georganiseerd, maar met een open vraagstelling”, vertelt Jeroen van Oorschot, product owner hardware bij Alliander. “Niet: dit is de oplossing, doe een prijsopgave. Maar: dit is het probleem - kom maar met je idee!”

In de modder getest

Van Oorschot benadrukt dat het geen vrijblijvende denkoefening was. “Vanaf een jaar geleden, toen we hiermee startten, meldden vijftien bedrijven zich aan. Na verschillende stadia waarin we steeds meer vooruitgang in het ontwikkelproces vroegen, bleven twee kandidaten over: BAM Industrie en Prysmian. Zij hebben hun concepten ook daadwerkelijk gebouwd en aangesloten. We hebben echt in de modder gestaan. En dan heb ik het vooral over onze monteurs, want zij moeten hiermee werken. We pakten de stopwatch, deden een nulmeting met de huidige materialen en keken welke oplossing het snelste én veiligste aangesloten kan worden.”

Beide oplossingen waren slim, maar elk met een ander accent. “De winnende oplossing van Prysmian is vooral snel te implementeren en breed toepasbaar - ook in bestaande stations”, legt Van Oorschot uit. “Dat gaf de doorslag, want snelheid is cruciaal. BAM kwam met een technisch indrukwekkend prefab-concept, dat meer tijd nodig heeft om uit te rollen.” 

Prefab als rode draad

Overeenkomsten zijn er ook. Want om snelheid te maken, wisten zowel Prysmian als BAM dat ze dan niet om prefab heen konden. Prysmian is dan weliswaar bekend als kabelproducent - het Nederlandse kabelmerk Draka is er onderdeel van - maar ontwikkelt zich steeds meer als systeemleverancier, vertelt Joannes Vonk, business manager bij Prysmian. 
 
“Prysmian is onderdeel van een grotere organisatie met vestigingen en ontwikkelaars in Frankrijk en Duitsland, die ons helpen dit soort innovatieve oplossingen te maken. En prefabricage is één van die oplossingen, die essentieel wordt in deze sector. Niet langer alles ter plekke monteren, maar in een gecontroleerde fabrieksomgeving voorbereiden en testen. Dat verhoogt de kwaliteit, versnelt het proces én verlaagt de druk op technisch personeel in het veld.” 

Klikbare verbinding

Prysmians oplossing bestaat uit een flexibele kabel - Felto Flex - die geschikt is gemaakt voor ondergrondse toepassing. Deze wordt in de fabriek voorzien van connectoren en moffen, en arriveert plug & play op locatie. De kern van de innovatie zit in de klikbare 20 kV verbinding (ook te maken als 10 kV verbinding): een connector die met een simpele handbeweging in elkaar klikt, zonder kracht of speciaal gereedschap. “Dat maakt het werk veel ergonomischer en sneller. Je hebt op de werkplek minder gespecialiseerde kennis nodig.” Prysmian koos bewust voor een oplossing die aansluit op bestaande Europese standaarden. “Wij wilden een oplossing die zowel in bestaande als nieuwe stations toepasbaar is”, legt Vonk uit.  

Modulaire opzet

De stekkerbare innovatie van Prysmian is modulair opgezet. Fase 1 - de klikbare kabelset - is klaar voor gebruik. Fase 2 en 2 b zijn in ontwikkeling en gaan een stap verder: daar wordt de aansluiting in het station zelf ook aangepast voor een nog snellere koppeling. “In fase 2 gebruiken we dezelfde techniek als in fase 1, maar met een vaste aansluiting in het station. Die variant maakt gebruik van de C-conus, waardoor deze toegankelijk blijft voor ontwikkelingen van andere partijen.” 

Compleet prefabstation

BAM Industrie is nog een stap verder gegaan in prefab: een volledig geprefabriceerd, getest middenspanningsstation met een vaste connector aan de binnenzijde en een kabel met geïntegreerde stekker en verbindingsmof, vertelt Alan Kotchiev, business developer bij BAM Industrie. “We hebben samen met Cavotec, Spijkerman Prefab Solutions, TKF en TE Connectivity een stekkerbare oplossing bedacht, die het mogelijk maakt om compactstations als een soort prefab module aan te sluiten, met een plug-and-play-kabel. Op locatie hoeft het station bij montagewerkzaamheden niet meer open."  
 
De stekker kan op locatie in minder dan zeven minuten per fase worden verbonden met het middenspanningsstation. Daarna volgt nog het maken van de verbindingsmof en overige handelingen. Daarmee komt de totale benodigde tijd uit op circa tien manuren. 

Veel tijdwinst

Het mes snijdt aan twee kanten: niet alleen het aansluiten gaat sneller; het vereist ook minder gespecialiseerde arbeidskrachten. “In plaats van vier monteurs twee dagen bezig te houden, kunnen we nu met twee mensen in een halve dag klaar zijn”, aldus Robert Imhof, directeur bij BAM Industrie. “Dat is een factor vier in tijdwinst. En die tweede persoon kan ook een technicus in opleiding zijn. Als we duizenden stations per jaar moeten aansluiten, redden we dat simpelweg niet meer met de huidige manier van produceren. Je moet dan gaan denken in prefab, standaardisatie en industrialisatie, net zoals in de bouwsector inmiddels ook gebeurt.” 

BAM Industrie is dan weliswaar tweede geworden, maar wordt door de netwerkbedrijven geroemd om het innovatieve karakter van hun prefab-compactstation. Imhof: “We bevinden ons nu in de eindfase van het ontwerp en bereiden ons voor op de certificering en typekeuring van de connector. Dat traject duurt nog vijf tot zeven maanden, maar daarna zijn we klaar voor grootschalige uitrol.” 

Ook prijsvraag voor laagspanningsnet

De drie netwerkbedrijven zien de prijsvraag als het begin van een bredere verandering in de energie-infrasector. “We willen af van het oude model waarin wij alles tot in detail voorschrijven”, zegt Maartje Brans van Alliander. “In plaats daarvan willen we de denkkracht van de markt benutten. Dat betekent anders denken én anders aanbesteden.”

De gezamenlijke aanpak smaakt naar meer. Inmiddels is een nieuwe innovatie-uitvraag in voorbereiding, ditmaal gericht op het laagspanningsnet. “We willen ook dáár sneller, slimmer en efficiënter kunnen werken”, zegt Brans. “De logica is hetzelfde: een open vraag aan de markt. En wie zich geroepen voelt, mag het laten zien.”