Behalve de basisrechten volgens de WOR, kunt u als OR-lid via de CAO meer rechten krijgen. Hoeveel is afhankelijk van het soort CAO.
Standaard, of toch niet?
Norm-CAO’s hebben standaardbepalingen, waarvan niet kan worden afgeweken. Vaak zijn deze arbeidsvoorwaarden wettelijk vastgelegd. Toch geeft de wet soms wat ruimte. In sommige gevallen kunt u afwijken als de wet dit expliciet aangeeft. De wijziging moet altijd gunstig zijn voor de werknemer. Uw werkgever kan bijvoorbeeld 100% van het laatstverdiende loon uitbetalen bij ziekte, in plaats van 70% volgens de wet. Het onderhandelen waard dus.
Iets meer ruimte krijgt u bij de minimum-CAO. Van deze minimale standaardvoorwaarden mag u afwijken. Of u krijgt een beperkte keuze in de uitwerking. Zo kan uw werkgever afwijken van de CAO door meer vakantiedagen toe te wijzen. De vakbond speelt een grote rol bij de uitwerking van de minimale voorwaarden. Ook hier moet de uitwerking voordelig zijn voor de werknemer.
Creatieve OR-leden hebben voordeel bij CAO-voorwaarden met ‘elastieke rand’. Want hier mag u afwijken. De CAO geeft hoe ver u bepaalde voorwaarden kunt oprekken. Een werkgever mag bijvoorbeeld twee vaste roostervrije dagen voor iedereen aanwijzen. Meer dagen mag, maar maximaal vier. Het advies van de OR telt hierbij vaak mee.
Invloed heeft u bij een CAO in lagen. Hierbij stelt de vakbond met de werkgever standaardvoorwaarden op. Op lager, decentraal niveau moeten deze voorwaarden concreet worden gemaakt. Bijvoorbeeld door specifieke roosters te gebruiken bij verschillende vestigingen. Of een afdeling heeft recht geven op bijscholing. Hier krijgt de OR vaak een aantal taken.
De zogenaamde kader-CAO’s geven een kleine ruimte voor aanvullende afspraken. Vaak wordt de OR gevraagd binnen een bepaald kader mee te beslissen bij winstdelingsregelingen in een bedrijfs-CAO. Centraal staan bijvoorbeeld twee zaken vast. De hoogte en het doel van het salarisbestanddeel. Per afdeling kan het bedrijf het gewenste gedrag sturen door het handelen van werknemers te belonen.
U kunt bepaalde rechten ruilen bij een ‘cafetaria-CAO’ of een ‘CAO à la carte’. Bijvoorbeeld een vrije dag ruilen voor extra pensioen. U mag zelf kiezen als werknemer. In deze CAO staat vaak welke bronnen, bijvoorbeeld een vrije dag, u mag ruilen tegen welke doelen, bijvoorbeeld extra pensioen. De vakbond hamert er vaak op dat kiezen vrijwillig is en niet onder druk van de werkgever. Zo voorkomt de vakbond dat u een vrije dag laat uitbetalen, omdat uw werkgever zegt dat ‘het nu wel erg druk is’. Zie ook het artikel CAO á la carte in dit dossier>>
Soms wordt over een bepaald onderwerp helemaal niets gezegd in de CAO. Zoals bijvoorbeeld kinderopvang. Dan kunt u als werknemer, en zeker als OR-lid, daar concrete afspraken over maken. Maak hierbij gebruik van uw initiatiefrecht
. Vakbonden blijven vaak buiten spel als er niets of slechts een intentie is vastgelegd.
