Het is niet te missen dat Kondor Wessels Amsterdam is uitgeroepen tot ‘Veiligste bouwer van Nederland’. In de entree van het kantoor van het bouwbedrijf prijkt een kartonnen bord met een foto van de trofee voor veilig bouwen en de titel van de prijs.
Die borden zijn net geleverd, zegt KAM-manager William Hollander bij de lift, onderweg naar zijn kantoor. De borden komen in de bouwketen te staan om het gesprek over veiligheid te starten, zo is het idee.
Dat blijft nodig, zelfs bij de veiligste bouwer van Nederland. Veiligheid is ingebed in het bedrijf, maar dat moet je aandacht blijven geven. "Als we daar morgen mee stoppen of we vinden veiligheid opeens minder belangrijk, dan zakt het meteen weg", aldus Hollander.
Melden voelde eerst als verklikken
Al 12 jaar lang werkt de Amsterdamse bouwer daarom aan thematiek rondom veiligheid – en met succes. De jury van de prijs vindt dat het bedrijf zich onderscheidt door "een sterke cultuur van veiligheidsbewustzijn" en een management dat duidelijk "tijd en middelen investeert om veiligheid te waarborgen." Dat wil niet zeggen dat er geen ongevallen gebeuren bij het bedrijf, zegt Hollander. Maar wel dat de organisatie zo is ingericht dat veiligheid altijd bespreekbaar is.
De veiligheidsdeskundige blikt in zijn kantoor terug op hoe ze dat de afgelopen jaren voor elkaar kregen. Veilig bouwen begint volgens hem bij iets heel simpels: meldingen. Hoe meer onveilige situaties werknemers melden, hoe beter.
De bereidheid om dat te doen is hoog bij het Amsterdamse bouwbedrijf. Dat heeft wel even geduurd: voorheen werd de app die ze hiervoor gebruiken de ‘klik-app’ genoemd. Het voelde voor collega's als elkaar verklikken of verraden. Uiteindelijk verandert dat als je de meldingen goed oppakt, weet Hollander uit ervaring. "Ontvang de melding en los het op. Dan maak je veiligheid bespreekbaar. Daarin zijn we heel volwassen geworden."
De gemelde situaties gaan over orde en netheid, maar bijvoorbeeld ook over ontbrekende valbeveiliging. Hollander wordt blij als de meldingen complexer zijn. Bijvoorbeeld als mensen melden dat een zone beneden niet goed is afgezet wanneer daarboven mensen op hoogte werken. "Dat bewustzijn moet groeien, maar het begint bij de ‘makkelijke’ meldingen."
Veilig bouwen is discussies aangaan
Hollander is een bouwer in hart en nieren. Zijn vader werkte ook bij een bouwbedrijf, zodoende kwam hij al als 10-jarig jongetje op de bouwplaats. Later werkte hij als werkvoorbereider en projectleider bij de VolkerWessels-dochteronderneming. Toen 12 jaar geleden een nieuwe directeur aantrad die veiligheid wilde verankeren in het bedrijf, startte Hollander met opleidingen om van veilig bouwen zijn fulltimebaan te maken.
Hoe de directie veiligheid oppakt, is cruciaal voor de veiligheidscultuur. Hollander wijst om zich heen, naar de kamers naast die van hem: "Daar zit een directeur, en daar zit een directeur; ik zit er echt tussenin. Het gaat erom hoe je als management veiligheid wegzet in de organisatie. Heb je een veiligheidskundige die één keer in de 2 weken mag langskomen en een rapportje laat zien? Of is het iemand die jou als directeur de hele dag scherp houdt? Die bijvoorbeeld zegt: die personeelsbezetting op dat project is te licht, logisch dat het daar misgaat."
Je moet als veiligheidsmanager wel stevig in je schoenen staan om discussies aan te gaan, vindt Hollander. Want intern ligt er druk op planning en budgetten. Botst dat met veiligheid, dan vraagt dat om een pragmatische oplossing. Maar je moet wel een stevige sparringpartner zijn voor je directie, vindt Hollander. "Als dat niet gebeurt, sneeuwen mensen onder."
Lange ketens maken veiligheid ingewikkeld
In die 12 jaar dat hij druk in de weer is als KAM-manager, ziet hij dat veiligheid sectorbreed steeds meer op de kaart staat. Dat komt ook doordat projecten groter en complexer zijn geworden; je moét er dus wel mee aan de slag.
De lange ketens van onderaannemers zijn een van de oorzaken dat het werk ingewikkelder is. "Wij zien dat iedere opdracht minimaal 10 keer wordt uitbesteed", stelt Hollander. Soms zijn die ketens zelfs nog langer, weten ze inmiddels door de data uit de Bouwpas-app. Daarin staat elke ondernemer geregistreerd die aan een project werkt.
Vroeger had het bedrijf vooral eigen vaklieden op de bouw rondlopen, die gezamenlijk een project maakten en veel voor elkaar overhadden. "Nu zie je door die versnippering ook discussies ontstaan over contracten, over wie wat moet doen."
Vooraf in gesprek over veilig bouwen
Het gaat om grip krijgen op die ketens. Dat is de reden dat het bouwbedrijf zoveel mogelijk met vaste bouwpartners samenwerkt. En dat is ook waarom de KAM-afdeling veel tijd stopt in gesprekken met onderaannemers. In deze ‘startgesprekken’ maken de partijen afspraken over veilig bouwen. Dit gebeurt zo'n 2 weken voordat de werkzaamheden beginnen en het liefst met de voorman die op het werk loopt. "In plaats van achteraf constateren dat iets is misgegaan, gaan we het gesprek vooraf aan. Ons werk wordt dus meer proactief en minder reactief."
Die gesprekken worden goed ontvangen door onderaannemers, mede omdat deze aanpak flink wat papierwerk vervangt. Kondor Wessels Amsterdam levert na het gesprek een V&G-deelplan (veiligheids- en gezondheidsplan) aan via een digitale tool in het platform van Bouwpas. Daarin is vastgelegd wat er is besproken en onderaannemers hoeven dan niet zelf een plan te maken. Dat kost bedrijven zonder KAM-afdeling behoorlijk veel tijd. En het resultaat is vaak een standaard copy-paste-document, vertelt Hollander.
Digitale tools helpen dus om veilig bouwen makkelijker te maken. Hollander werkt nauw samen met Bouwpas om binnen dat platform een hele veiligheidstak te bouwen. Daarin moeten V&G-plannen voor alle werknemers beschikbaar komen. Zo kun je als medewerker op de bouwplaats heel snel de instructies en afspraken over werkzaamheden opzoeken – het liefst met illustraties. Ook werken de bedrijven aan veiligheidsinstructies in andere talen, met behulp van AI. Maar dat is nu nog "toekomstmuziek".
Veilig bouwen begint bij meldcultuur
Hollander zou uren kunnen praten over veilig bouwen. Voor hem ligt een boekje met allerlei veiligheidsstatistieken van het bedrijf. Binnenkort start er weer een nieuw veiligheidsprogramma voor alle medewerkers. Het is de vreselijke impact van ongevallen die om al die inzet vraagt. Niet alleen de dodelijke ongevallen laten onuitwisbare sporen achter, ook ernstige ongevallen veranderen voorgoed levens, benadrukt Hollander. En leg maar eens uit aan de familie van een slachtoffer wat er is gebeurd op de bouwplaats. "Op zo'n moment denk je echt: ik ga er alles aan doen om dit te voorkomen."
Helemaal ongeval-vrij zal de bouw niet worden, vreest Hollander. Al is er nog "heel veel winst te behalen". Maar het zit hem in de 'component mens', zoals de veiligheidsdeskundige het noemt. Een mens kan afgeleid zijn ("telefoons zijn een groot probleem) of niet lekker in zijn vel zitten. Dat kun je niet uitsluiten – hoe goed je techniek en procedures ook zijn. "Maar het streven moet altijd nul ongevallen zijn."
De laatste tip die hij graag meegeeft aan de bouw: start bij de meldcultuur. Dan brengt namelijk gesprekken over veiligheid op gang, legt hij uit. "Of dat nou via een app is of via meldingen met een formulier, maakt nog niet eens zo veel uit. Maar maak hiermee veiligheid bespreekbaar."
Dit artikel verscheen oorspronkelijk bij Cobouw
