Het belangrijkste onderwerp voor bedrijven die veel energie gebruiken is flexibiliteit, zegt Arjen Leenhouts, directeur van Hellemans Consultancy. “Vroeger was je spekkoper als je je elektriciteitscentrale kon koppelen aan een chemische fabriek. Maar tegenwoordig is die fabriek alleen maar lastig, omdat die niet zomaar uit- of aangezet kan worden. Bedrijven die flexibel kunnen zijn, kunnen geld verdienen met de schommelende energieprijzen. Zeker tot we het probleem met energieopslag hebben opgelost.”

Extra grote boiler

Bedrijven die flexibel met energie omgaan, kunnen profiteren van prijsfluctuaties op de energiemarkt. Zo noemt Arjen Leenhouts het voorbeeld van een hagelslagfabriek die investeerde in een extra grote boiler, om actief te kunnen handelen op de energiemarkt. “Voor verschillende bedrijven handelen wij op de energiemarkt,” legt hij uit. “Ze zetten dan bijvoorbeeld een extra aggregaat aan. Of laten een accu leeglopen zodra de stroomprijs hoog is, en bieden dat vermogen aan op de flexmarkten.” Niet elk bedrijf heeft die luxe, omdat ze volcontinu produceren. “Een aluminiumproducent kan bijvoorbeeld z’n ovens wel iets terugschakelen, maar dat moet wel financieel aantrekkelijk zijn.”

Expertise nodig

In de praktijk ziet hij dat veel bedrijven bijvoorbeeld wel een visie hebben op hun vastgoed, maar nog niet op energie. Dat is volgens Leenhouts wel nodig. “Energie zal er nooit meer zomaar zijn, zoals dat vroeger wel het geval was. Daarom is er expertise nodig om te leren hoe je met energie om moet gaan.”  
 
Leenhouts merkt dat bedrijven er wel meer mee bezig zijn. “Ze vragen ons om advies en bouwen zelf kennis op in hun eigen organisatie. Deze kennis is onontbeerlijk, omdat duurzaamheid en energie in de bestuurskamers ook belangrijke thema’s zijn. Grote bedrijven hebben meestal eigen energiemanagers in dienst. Zij houden zich, onder meer gedreven vanuit regelgeving, met duurzaamheid en andere energiebesparingsthema’s bezig.”

Netcongestie

De hoge energiekosten zijn deels het gevolg van de energietransitie, door forse investeringen in zonne- en windenergie en de bijbehorende infrastructuur. Ook de oorlog in Oekraïne heeft een flinke duit in het zakje gedaan wat de commodityprijzen betreft. Maar dat energie in het ene land duurder is dan in het andere, komt volgens Arjen Leenhouts vooral door politieke keuzes. “Energie is duurder dan ooit. Toch zien we de overheid nu pas ingrijpen, omdat er bedrijven sluiten of weggaan uit Nederland. 
 
Naast de hoge energiekosten speelt ook netcongestie een belangrijke rol in het energienieuws van de laatste jaren. Dat is helemaal niet vreemd, vindt Leenhouts. “Je leest nogal eens dat niemand het zag aankomen, maar wij waarschuwen hier al jaren voor. Je kunt het namelijk op de achterkant van een bierviltje uitrekenen. Neem de aardgasvrije ambitie. Tel daar de toenemende interesse voor elektrisch rijden en het aantal aangesloten warmtepompen en zonnepanelen bij op, en je ziet dat dit fout moet gaan.” 

Te weinig flexibel vermogen

Door de enorme toename van duurzame energie op het net, doet zich daarnaast een ander fenomeen voor. Negatieve elektriciteitsprijzen op het ene moment en hoge elektriciteitsprijzen op het andere moment. Leenhouts: “Deze enorme fluctuatie heeft grote gevolgen. Vroeger kon je tekorten makkelijk opvangen met gas- en kolencentrales. Nu is er te weinig flexibel vermogen in ons energiesysteem.”  
 
Dat flexibele vermogen kan wel worden gecreëerd door bijvoorbeeld aan bedrijven te vragen of zij even wat minder of meer energie willen gebruiken. Maar dat lukt lang niet altijd, zegt hij. “Voordat iemand fabrieken gaat afschalen omdat er te weinig energie beschikbaar is, moet er heel wat gebeuren. Daar moet dus een flinke vergoeding van de netbeheerder tegenover staan en die is er niet.”

Energiebesparing

Bedrijven kunnen daarnaast ook inzetten op energiebesparing. “Minder stroom en gas verbruiken door gebouwverduurzaming is een no-brainer”, zegt hij. “Daarnaast nemen bedrijven maatregelen om efficiënter te kunnen produceren. Als de prijs hoog genoeg is, zijn deze maatregelen makkelijk terug te verdienen.” 
 
Voorbeelden van verduurzaming zijn onder meer betere isolatie, het optimaliseren van stooklijnen en het toepassen van buffering. Maar ook het slimmer omgaan met de bezetting in gebouwen kan veel opleveren. In het portfolio van Hellemans Consultancy zitten ook 4.000 kerken en 7.000 scholen. Voor de groep kerken is het gasverbruik in de afgelopen jaren met een derde gedaald, zegt Leenhouts. “Door de hoge energiekosten hebben we het gasverbruik in de kerken flink verlaagd. Er wordt slimmer omgegaan met de ruimtes. Zo kiezen kerken er bijvoorbeeld voor om meerdere diensten achter elkaar te houden voor verschillende geloofsgemeenschappen, zodat de verwarmde ruimte efficiënter wordt benut.”

Euro van Poetin

Het energielabel bepaalt niet hoeveel energie een gebouw mag verbruiken. Er is dan ook nog veel te halen in gebouwen. Als voorbeeld noemt Leenhouts scholen, waarvan hij er 7.000 als klant heeft. “Als je bijvoorbeeld kijkt naar stooklijnen, dan is dit bij de helft van de schoolgebouwen helemaal niet goed ingeregeld. Ze stoken 100% op een vrije dag of beginnen op zondag veel te vroeg met het opwarmen van het gebouw. Als de gebouwbeheersystemen niet goed zijn ingesteld, wordt er onnodig veel energie verbruikt.” 
 
Sinds de gascrisis is het draagvlak voor energiebesparing aanzienlijk gegroeid, merkt Leenhouts. “Mensen hebben het nog wel eens over het kwartje van Kok, maar die euro van Poetin heeft er veel meer ingehakt. Het maakt dat we als samenleving veel meer met energie bezig zijn en ons ook meer bewust zijn van het verbruik.” Hij verwacht niet dat we op de lange termijn teruggaan naar de prijzen van voor de Oekraïne-oorlog. “Daarom moeten we langetermijnplannen gaan maken en bedrijven moeten dus roadmaps opstellen voor hun energieverbruik. Als je daarin geen expertise hebt, sta je nu al met 1-0 achter.”

Opslag in waterstof

Op de lange termijn gaat opslag in waterstof een belangrijkere rol spelen. Leenhouts schetst hoe dat er in de toekomst mogelijk uit kan zien. “Zonnecentrales rond de evenaar produceren dan elektriciteit waar lokaal waterstof van gemaakt kan worden. En dat kan dan de wereld over gevaren worden, zoals dat nu met LNG gebeurt.” 
 
Deze vormen van energieproductie zijn hard nodig omdat de problemen in onze energievoorziening zich vooral concentreren in het eerste en vierde kwartaal. Momenten waarop er veel energie nodig is en de productie van duurzame energie in Nederland laag is. “Met accu’s schiet je dan weinig op. Die zijn alleen geschikt voor de korte termijn, voor het overbruggen van uren. Daarnaast heb je zeker nog seizoensopslag nodig”, besluit hij.