Medezeggenschap in Tsjechië kent een lange geschiedenis. Al voor de Tweede Wereldoorlog werden de beginselen van medezeggenschap gebruikt in de BATA-fabrieken, toen één van ’s werelds grootste schoenenproducenten.
Maar bepalend voor Tsjechië is natuurlijk de lange perioden van communistische en/of Russische overheersing, die ten einde kwamen in 1989 met de ‘fluwelen revolutie’. Vanaf dat jaar werd werknemersvertegenwoordiging een steeds belangrijker onderwerp op de politieke agenda. Na de verregaande staatsbemoeienis moesten de Tsjechische bedrijven worden geprivatiseerd. Uiteindelijk werd ervoor gekozen om dit te doen op een radicaal liberale wijze: particulieren werden in staat gesteld om via vouchers eigenaar te worden van een deel van een onderneming.
De privatisering leidde niet direct tot een verandering omdat het versplinterde bezit van ondernemingen ertoe leidde dat het management uit de ‘oude tijd’ bleef zitten. In plaats daarvan kwam er later een sanering op gang die leidde tot een grote reeks van arbeidsgeschillen, zelfs een aantal stakingen en uiteindelijk tot een versplintering in de werknemersvertegenwoordiging. Hierdoor is de werknemersvertegenwoordiging op dit moment een ondergeschoven kindje in Tsjechië.
Werknemersvertegenwoordiging buiten de vakbondsvertegenwoordiging is momenteel nauwelijks gereguleerd en veelal onderhevig aan adhoc-beleid. Er zijn wel veranderingen voelbaar. Zo wordt de Tsjechische wetgeving langzaamaan aangepast aan de EU-wetgeving en wordt vanuit het bedrijfsleven de roep om werknemersvertegenwoordiging steeds duidelijker.
Werknemersvertegenwoordiging vindt over het algemeen plaats door de vakbonden. Dit is opmerkelijk nu slechts 22 procent van alle werknemers lid is van een vakbond (in 2000 33%). De Tsjechische regelgeving bepaalt dat de uitkomst van vakbondsonderhandelingen algemeen geldend zijn.
De CMKOS (Tsjechisch-Moravische Confederatie van Vakbonden) is momenteel de grootste vakbond in Tsjechië. Feitelijk is de CMKOS een conglomeraat van 33 geassocieerde bonden, waarvan de bond voor de metaalwerkers veruit de grootste is. CMKOS is officieel politiek onafhankelijk, maar blijkt in de praktijk nauw verbonden te zijn met de sociaaldemocratische partij in Tsjechië. Vakbondsvertegenwoordigers kunnen al aan de slag bij zeer kleine bedrijven: er zijn slechts drie individuen nodig om deze representatie van de grond te brengen. Tot 2001 was deze manier van werknemersrepresentatie ook de enige. Sinds 2001 is het echter ook mogelijk dat, in bedrijven waar meer dan 25 mensen werkzaam zijn, een or wordt opgezet. Wanneer representatie door de vakbond alsnog kan plaatsvinden, dan dient een eventueel bestaande or te worden opgeheven.
